Kimler için
- Kemoterapi, radyoterapi ya da cerrahi sürecinde olanlar
- Tedavi sırasında istemsiz kilo kaybı yaşayanlar
- Tat ve koku değişikliği, iştahsızlık, bulantı ya da ağız yaraları nedeniyle yemekte zorlananlar
- Tedavisi tamamlanmış ve sağlıklı bir yaşam düzenine geçmek isteyenler
- Ne pişireceğini, nasıl destek olacağını bilmek isteyen hasta yakınları
Beslenme tarafında neye odaklanıyoruz
Kası korumak
Tedavi sürecinde kas kaybı hem güçsüzlüğe hem de tedaviye toleransın azalmasına yol açabilir. Avrupa Klinik Beslenme ve Metabolizma Derneği (ESPEN) kılavuzları, kanser hastalarında protein ihtiyacının çoğu zaman arttığına dikkat çeker. Plan protein ve enerji yeterliliğini önceliklendirir.
Yan etkilere göre mutfak
Tat değişikliği, ağız yaraları, bulantı ya da erken doyma için kıvamı, sıcaklığı, öğün sıklığını ve lezzetlendirmeyi değiştiren pratik çözümler planlanır.
Gıda güvenliği
Bağışıklığın baskılandığı dönemlerde çiğ ya da az pişmiş ürünler ve pastörize edilmemiş süt ürünleri gibi riskli gıdalar konusunda ek önlemler gerekir.
Mitlerden uzak durmak
“Şeker kanseri besler, tamamen kesin” ya da “şu ürün tümörü küçültür” gibi genellemeler gereksiz kısıtlamaya ve kilo kaybına sürükleyebilir. Bitkisel ürünler ve takviyeler ise bazı tedavilerle etkileşebilir; hiçbiri onkoloğunuza danışmadan kullanılmamalıdır.
İlk görüşmede neler değerlendiriliyor
Tüm danışanlarda yapılan 90 dakikalık değerlendirmeye ek olarak, bu alanda özellikle şunlara bakılır:
- Tanı, tedavi planı ve tedavinin hangi aşamasında olduğunuz
- Son aylardaki kilo değişimi ve kas gücündeki değişiklikler
- Yemeyi zorlaştıran yan etkiler: tat değişikliği, bulantı, ağız yaraları, yutma güçlüğü
- Kan değerleri: albümin, hemoglobin, böbrek ve karaciğer testleri
- Kullandığınız takviyeler ve bitkisel ürünler
Plan bu değerlendirmeye göre gün gün, tarifleriyle yazılır; telefon uygulamasıyla takip edilir ve sonuçlar kas ve yağ kütlesi üzerinden ölçülür.
Beslenme desteği gerektiğini gösteren işaretler
Son altı ayda istemeden vücut ağırlığınızın %5'inden fazlasını kaybettiyseniz, eskisine göre belirgin güçsüzlük hissediyorsanız, birkaç lokmada doyuyorsanız ya da yan etkiler nedeniyle günlerdir yeterli yiyemiyorsanız beslenme desteğini ertelemeyin. Bunlar tedavinin doğal bir sonucu deyip geçilecek durumlar değildir.
Hekiminizle birlikte
Beslenme planı onkoloğunuzun bilgisi dahilinde uygulanır. Ağızdan yeterli beslenemediğiniz durumlarda tüple ya da damardan beslenme gibi seçenekleri hekiminiz değerlendirir.
Sık sorulan sorular
Şeker kanseri besler mi?
Vücuttaki tüm hücreler, sağlıklı olanlar dahil, glikoz kullanır. Şekeri tamamen kesmek tümörü aç bırakmaz; ancak yeterli beslenemeyen hastada kilo ve kas kaybını hızlandırabilir. Eklenmiş şekeri sınırlamak genel sağlık açısından mantıklıdır, ama korku temelli bir yasağa dönüşmemelidir.
Kemoterapi sırasında hiç yemek istemiyorum, ne yapmalıyım?
Küçük ve sık öğünler, enerji ve proteini yoğun yiyecekler, soğuk ya da oda sıcaklığında servis edilen yemekler çoğu zaman daha kolay tolere edilir. Kişiye özel çözüm, yan etkinin türüne göre belirlenir.
Alkali diyet ya da detoks programları işe yarar mı?
Bu yaklaşımların kanser tedavisinde etkili olduğunu gösteren güvenilir kanıt yoktur. Kısıtlayıcı programlar tedavi sırasında kilo ve kas kaybını artırabilir.
Tedavi bittikten sonra nasıl beslenmeliyim?
Sağlıklı kilo, düzenli hareket ve bitkisel ağırlıklı, lifli bir beslenme düzeni genel olarak önerilir. Plan tanınıza, tedavi sonrası durumunuza ve onkoloğunuzun önerilerine göre kişiselleştirilir.